e-learning is een leerstijl die je moet ontwikkelen

drs. Christiaan D. Stam MBA

E-learning Magazine, Oktober 2001

Cyber-learning, teleleren, virtueel leren en web-based training. De nieuwe economie zorgt voor ingrijpende vernieuwing in het onderwijs. De gigantische investeringen in deze nieuwe vorm van leren brengen hooggespannen verwachtingen met zich mee. E-learning is flexibel, levert maatwerk, verlaagt de kosten, levert schaalvoordelen en vereist slechts een PC met internetaansluiting.
Talloze e-learning initiatieven schieten als paddestoelen uit de grond. Alleen al aan de Amerikaanse Nasdaq staan zo'n driehonderd bedrijven genoteerd die gerelateerd zijn aan leren via het web. Ook in Nederland is het aanbod inmiddels zeer omvangrijk (zie bijv. www.e-learning.nl) en beraden steeds meer traditionele opleidingsinstituten zich over de mogelijkheden van e-learning en de ontwikkeling van virtuele learning plaza's. Wat bijna al deze initiatieven gemeen hebben is dat ze zich richten op bedrijfsopleidingen. Logisch, want daar zit het geld (volgens IDC $11,4 miljard in 2004!).

Mijn stelling is dat e-learning een leerstijl is die je moet ontwikkelen en dat het succes van e-learning zal worden bepaald door de mate waarin leerlingen in het reguliere onderwijs (de fase waarin leerstijlen worden ontwikkeld) de kans krijgen om deze leerstijl te ontwikkelen. Tot die tijd zullen bovenstaande initiatieven slechts moeizaam van de grond komen, omdat ze niet aansluiten bij de leerstijl en vaardigheden van de doelgroep. De kenmerken van deze e-leerstijl komen voort uit de specifieke eigenschappen van een geïntegreerd teleleerplatform.

Ten eerste is leren via de computer een zeer individualistische vorm van leren die hoge eisen stelt aan de concentratie en (zelf-) motivatie van de leerling. De veelvuldig aangehaalde voordelen van flexibiliteit (anytime, anywhere) en persoonlijk maatwerk (just-enough) geven de leerling tevens de ruimte om nooit, nergens en te weinig te leren. Veel traditionele opleidingen worden succesvol afgerond door het motiverende (of dwingende) karakter van het klassikale onderwijs, waarin de tijd, plaats, en hoeveelheid door anderen wordt aangegeven. De vrijheid van het nieuwe medium vereist meer dan in het traditionele onderwijs het vermogen om je ondanks alle verleidingen thuis toch aan het leren te zetten.

Ten tweede wordt leren steeds meer informatieverwerken. Gebruik van de grootste informatiebron ter wereld is een groot voordeel, maar stelt ook bepaalde eisen aan de gebruiker. Analoog aan de kenniswerker wordt de moderne kennisleerling meer dan in het traditionele onderwijs beoordeeld op z'n vermogen om kennis te verwerken. In zekere zin is hier sprake van een grensvervaging in de rollen van docent en leerling. Niet langer is de selectie en ordening van informatie exclusief en vanzelfsprekend voorbehouden aan de docent. Dit vereist van de leerling een meer initiërende en onderzoekende houding waarbij search and find belangrijker is dan learn by heart.

Ten derde neemt in het virtuele leerproces het belang en de kracht van verbale communicatie toe. Het belang, omdat leerlingen zich niet langer kunnen verschuilen achter fysieke aanwezigheid, want virtuele aanwezigheid is gelijk aan actief participeren. De kracht van de verbale communicatie neemt toe, omdat communicatie via de computer niet wordt aangevuld met, of gecompenseerd door, non-verbale signalen. Iedereen kent de voorbeelden van vastgelopen elektronische discussies (in discussiegroepen of via mail), waarbij het meestal niet meer gaat over de inhoud, maar vooral om de manier waarop. Anderzijds zijn het juist deze discussies die de meeste interesse wekken en waar de meeste personen in participeren. Effectieve virtuele communicatie is uitdagend en tactvol tegelijk.

In veel e-learning initiatieven lijkt het alsof de ontwerpers alleen oog hebben voor de vele nieuwe mogelijkheden, zonder na te denken over de eisen die het medium stelt aan z'n gebruikers. Hierbij moet niet gedacht worden aan de omvang van het geheugen van de PC of het hebben van een browser, maar aan de houding en vaardigheden van de leerling. Mijns inziens sluit het aanbod onvoldoende aan bij de leerstijl van de doelgroep, waardoor het twijfelachtig is of de hooggespannen verwachtingen op korte termijn kunnen worden waargemaakt. Alleen wanneer op grote schaal geïnvesteerd wordt in e-learning initiatieven in het reguliere onderwijs, ontstaat voldoende massa voor een grootschalige doorbraak van e-learning.

Christiaan Stam is initiator van Intellectual Capital Services en Programma Manager van de Masterclass Kennismanagement, een samenwerking tussen CIBIT en de Baak, stam@intellectualcapital.nl.